کیست تخمدان یک کیسهی پر از مایع است که در داخل یا روی تخمدانها ایجاد میشود. این کیستها معمولاً خوشخیم و بیعلامت هستند و بهطور طبیعی در طول چرخه قاعدگی ایجاد و برطرف میشوند. اما در برخی موارد، ممکن است رشد کنند، پاره شوند یا باعث درد، بینظمی قاعدگی و مشکلات دیگر شوند.
انواع رایج کیست تخمدان شامل کیستهای عملکردی، آندومتریوما (مرتبط با اندومتریوز) و کیستهای درموئید (حاوی بافتهای مختلف) هستند. در بیشتر موارد، کیستهای کوچک نیازی به درمان ندارند، اما در صورت بزرگ شدن یا بروز علائم شدید، پزشک ممکن است درمان دارویی یا جراحی را توصیه کند.
کیست تخمدان چه علائمی دارد؟
علائم کیست تخمدان بسته به نوع، اندازه و محل آن متفاوت است، اما رایجترین علائم شامل موارد زیر هستند:
- درد در ناحیه لگن – ممکن است درد خفیف یا شدید و ناگهانی باشد، بهویژه در صورت پارگی کیست.
- قاعدگی نامنظم – شامل تأخیر، خونریزی شدید یا کم، یا قطع پریود.
- نفخ و احساس سنگینی در شکم – به دلیل بزرگ شدن کیست و فشار به اندامهای اطراف.
- مشکل در دفع ادرار یا مدفوع – اگر کیست به مثانه یا روده فشار بیاورد، ممکن است تکرر ادرار یا یبوست ایجاد شود.
- درد در حین رابطه جنسی – بهویژه اگر کیست بزرگ باشد یا در موقعیت نامناسبی قرار داشته باشد.
- حالت تهوع و استفراغ – مخصوصاً در صورت پیچخوردگی تخمدان (تورشن تخمدان).
- حساسیت یا درد در سینهها – ناشی از تغییرات هورمونی مرتبط با کیست.
- احساس خستگی و ضعف – به دلیل تغییرات هورمونی یا خونریزی داخلی در صورت پارگی کیست.
- سرگیجه یا غش – در موارد شدید که کیست پاره شده و خونریزی داخلی ایجاد کرده است.
در صورتی که درد شدید، خونریزی غیرطبیعی یا علائم ناگهانی دارید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
بیشتر بدانید: لیزر خشکی واژن در سنندج
بطور کلی کیست های تخمدان از نظر اندازه و محل قرارگیری در تخمدان برای هر شخص متفاوت می باشد. اکثر این کیست ها خطرناک نبوده و در موارد نادری سرطانی است. تنها در مواقعی که کیست بزرگ شده ، وزن آن ممکن است منجر به پیچش تخمدان به شکل غیر طبیعی شود. این عارضه بسیار نادر بوده و پیچیدگی تخمدان نام دارد که می تواند منجر به خونریزی داخلی تخمدان شود و به این اندام آسیب رساند.
علت بروز کیست در تخمدان ها چیست؟
علل بروز کیست تخمدان شامل موارد زیر است:
- اختلالات هورمونی – عدم تعادل هورمونها، مانند افزایش استروژن یا تستوسترون.
- سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) – یکی از شایعترین دلایل کیستهای متعدد.
- اندومتریوز – رشد غیرطبیعی بافت رحم در تخمدان که باعث تشکیل کیستهای آندومتریوما میشود.
- بارداری – در برخی موارد، کیستهای عملکردی در اوایل بارداری ایجاد میشوند.
- عفونتهای لگنی شدید – که میتواند به تخمدانها سرایت کرده و کیست ایجاد کند.
- کیستهای درموئید – کیستهای مادرزادی که حاوی بافتهایی مانند مو، دندان یا چربی هستند.
- استفاده از داروهای باروری – برخی داروها مانند کلومیفن ممکن است احتمال ایجاد کیست را افزایش دهند.
- تخمکگذاری نامنظم – وقتی تخمک آزاد نمیشود، فولیکول پر از مایع باقی میماند و تبدیل به کیست میشود.
اگر علائم مشکوکی دارید، بهتر است برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.
بیشتر بخوانید: زگیل تناسلی
انواع کیست تخمدان
کیست های تخمدان انواع مختلفی داشته که عوارض و خطرات آن نیز بسته به نوع کیست ها متفاوت است. کیست های تخمدان به دو مدل خوش خیم و بدخیم تقسیم بندی می شوند که بیشتر کیست ها از نوع خوش خیم بوده و هیچ گونه خطری را برای فرد ایجاد نمی کند، اما در صورت بدخیم بودن کیست ها و درمان نشدن آن، به بروز سرطان در فرد منجر می شود.
علاوه بر تفاوت در نوع کیست ها در هر فرد، اندازه و تعداد کیست ها نیز در هر شخص مختلف بوده و در صورت بزرگ بودن می تواند منجر به بروز مشکلاتی برای افراد شود. در ادامه به بررسی هر کدام از این کیست ها و میزان خطرناک بودن آنها می پردازیم:
کیست عملکردی
کیست های عملکردی معمولا بی خطر بوده و در طی دو تا سه سیکل قاعدگی از بین می رود و به ندرت درد دارند. اگر یک فولیکول بطور ماهانه رشد کند به عنوان کیست عملکردی شناخته می شود. دو نوع کیست عملکردی وجود دارد:
کیست فولیکولی
این کیست ها در طی سیکل قاعدگی ایجاد شده که تخمک از فولیکول جدا می شود و به سمت پایین لوله رحم حرکت می کند، در موقعی که فولیکول پاره نشده و یا تخمک آزاد نشود و به رشد خود ادامه دهد، کیست فولیکولی ایجاد می شود.
کیست جسم زرد
در موقع آزاد شدن فولیکول از تخمک، استروژن و پروژسترون برای بارداری تولید می شود و به این فولیکول، جسم زرد گفته می شود. در مواقعی که مایع درون فولیکول جمع شده، جسم زرد به کیست تبدیل می شود.
کیست شکلاتی
این کیستها از نوع بسیار خطرناک کیست تخمدان بوده که منجر به ناباروری فرد می شود.
روش های درمانی کیست تخمدان
این روش ها بسته به نوع، اندازه و سن افراد متفاوت بوده و نوع درمان آن نیز با توجه به تشخیص پزشک متخصص تفاوت دارد. بیشتر کیست ها به مرور و طی دو تا سه دوره سیکل ماهانه از بین رفته و در خیلی از مواقع نیز با کمک دارو درمان شده و به راحتی قابل قابل مداوا است.
درمان با دارو
داروهای قابل استفاده برای کیست تخمدان اکثرا داروهای ضدبارداری می باشد که تاثیر زیادی در بهبودی و از بین رفتن کیست ها دارد. اکثر این کیست ها از نوع خوش خیم می باشد و نیاز به درمان خاصی ندارد و در خیلی از مواقع ظرف چند هفته از بین می رود. در واقع تنها نیاز است تا این کیست ها هر چند وقت یکبار مورد بررسی قرار گیرند.
چکاپ های منظم
بررسی منظم چکاپ ها بصورت دوره ای و منظم می تواند در روند درمان و یا بررسی بهتر شرایط کیست ها کمک زیادی نماید. ممکن است فرد علائمی نداشته و تنها در سونوگرافی کیست های کوچک و پر از مایع نشان داده شود. با توصیه پزشک و در فواصل معین می توانید از تغییرات این کیست ها و اندازه آنها مطلع شوید.
جراحی کیست ها
در صورت از بین نرفتن کیست ها در دو تا سه سیکل قاعدگی و شبیه نبودن آنها به کیست های عملکردی، ممکن است پزشک برای بررسی بهتر کیست ها اقدام به جراحی نماید. بعضی از کیست ها بدون نیاز به برداشتن تخمدان برداشته شده و برخی نیاز به برداشتن تخمدان آسیب دیده دارند. در مواقعی که کیست سرطانی باشد، ممکن است نیاز به برداشتن تخمدان، رحم و لوله های فالوپ داشته تا پس از آن شیمی درمانی انجام شود.
لاپاراسکوپی کیست تخمدان
در مواقعی که دارو و جراحی روش مناسبی برای درمان کیست تخمدان نمی باشد، بهترین روش لاپاراسکوپی است. طی این روش جراحی باید تمامی کیست های تخمدان بصورت کامل برداشته شود، چرا که باقی ماندن هر تکه از کیست ها می تواند مجددا به کیست جدید تبدیل شود.
برای این نوع جراحی نیاز است بیمار به مدت یک روز در بیمارستان بستری شده و تحت مراقبت قرار گیرد، اما پس از گذشت یک هفته می تواند به فعالیت های روزمره خود ادامه دهد.
